Tạp chí tiêu điểm - Ảnh hưởng của Nga tại Libya ngày càng gia tăng

11:45
 
Chia sẻ
 

Manage episode 251265178 series 1455067
Thông tin tác giả France Médias Monde được phát hiện bởi Player FM và cộng đồng của chúng tôi - bản quyền thuộc sở hữu của nhà sản xuất (publisher), không thuộc về Player FM, và audio được phát trực tiếp từ máy chủ của họ. Bạn chỉ cần nhấn nút Theo dõi (Subscribe) để nhận thông tin cập nhật từ Player FM, hoặc dán URL feed vào các ứng dụng podcast khác.
Áp đặt được lệnh hưu chiến trên thực địa, « lôi » được cả hai phe xung đột trong cuộc nội chiến tại Libya đến Matxcơva để thảo luận việc ký kết lệnh ngừng bắn lâu dài, tổng thống Vladimir Putin được mời đến dự hội nghị quốc tế về Libya tại Berlin… Tất cả những động thái này cho thấy, ngoại giao Nga đã giành được những thắng lợi quan trọng trong hồ sơ Libya. Với cái giá phải trả quá khiêm tốn, Nga đã không ngừng mở rộng được ảnh hưởng tại Libya và từng bước khẳng định là tác nhân không thể thiếu vắng trong các hồ sơ quốc tế nóng bỏng ở Trung Đông. Với sự trợ giúp của Thổ Nhĩ Kỳ, « đồng minh tình thế », Nga đã áp đặt được lệnh hưu chiến tạm thời kể từ ngày 12/01/2020 tại Libya, quốc gia rơi vào tình trạng hỗn loạn kể từ năm 2011 và hiện là đối tượng giằng xé giữa một bên là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNA), đóng đô ở Tripoli, được Liên Hiệp Quốc công nhận, với đại diện là Fayez al-Sarraj, và bên kia là Quân đội Quốc gia Libya, dưới sự lãnh đạo của thống chế Khalifa Haftar, kiểm soát vùng Benghazi, ở phía đông nước này. Tuy ngoại giao Nga không thuyết phục được các bên ký thỏa thuận ngừng bắn tại Matxcơva vào dịp đó, vì thống chế Haftar muốn có thêm thời gian để suy tính, nhưng theo nhận định của Elena Volochine, phóng viên đài truyền hình France 24 tại Matxcơva, khi thuyết phục được đại diện của cả hai phe ở Libya tới Matxcơva để bàn việc ký kết thỏa thuận ngừng bắn, tổng thống Vladimir Putin muốn chứng tỏ ông có khả năng nắm lại một hồ sơ địa chính trị quan trọng, mà cho tới giờ, mọi tiếp xúc cùng lúc với cả hai phe đều bất khả. Ngay từ năm 2011, Libya được coi là một hồ sơ riêng biệt, thậm chí là một nỗi đau của điện Kremlin, trong tầm nhìn về đối ngoại của Nga. Theo báo Le Monde, vào năm đó, sự thụ động của chính quyền Nga dưới thời tổng thống Dmitry Medvedev, trước sự can thiệp của Liên Minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) chống lại chế độ Kadhafi, đã làm dấy lên một cuộc xung đột gay gắt với Vladimir Putin, và làm gia tăng quyết tâm của ông phải trở lại điện Kremlin. Trên đài RFI, ông Florent Parmentier, giảng viên Học viện Khoa học Chính trị, Paris, chuyên gia về Nga, giải thích : « Điều cần biết là đối với Nga, trong cuộc khủng hoảng Libya, thất bại lớn nhất hay điều kinh khủng nhất là đã không dự ứng được sự sụp đổ của chế độ Kadhafi năm 2011. Từ đó đến nay, lập trường của Nga là kiên trì xây dựng các mối liên hệ với Libya và đặc biệt là tạo dựng mối quan hệ với thống chế Khalifa Haftar. Viên tướng này được đào tạo tại bộ tổng tham mưu Liên Xô vào cuối những năm 1970 đầu 1980. Và nhờ vậy, Nga đã lấy lại được vị thế của mình, có lập trường ủng hộ tướng Hafter - điều này có thể thấy rõ - đồng thời không hoàn toàn quay lưng lại với phe chống tướng Haftar, qua đó, Nga có thể đóng vai trò là một cường quốc thúc đẩy đàm phán giữa hai phe. Điểm đặc biệt của Nga trong hồ sơ Libya, đó là mong muốn nói chuyện được với cả hai phe tại nước này, đồng thời vẫn lựa chọn một phe để ủng hộ. Ý tưởng của Nga là tạo dựng được vị thế để có thể đưa ra các giải pháp ngoại giao. » Chuyên gia Adrei Tchoupriguine, giáo sư trường Cao học Kinh tế Matxcơva, khẳng định : « 2011 là một tội tổ tông. Rất nhiều người coi đó là một sự phản bội của Nga. Và tất cả những gì mà Kremlin làm từ đó đến nay là nhằm chứng minh với mọi người rằng Nga không bỏ rơi những người bạn của mình ». Vậy Nga muốn gì khi dấn thân vào Libya ? Chuyên gia Parmentier cho biết : « Nga tìm kiếm nhiều thứ. Trước tiên, ở cấp độ khu vực, Nga tìm cách gia tăng ảnh hưởng. Matxcơva đã làm được điều này ở Syria kể từ năm 2015 khi can thiệp quân sự vào nước này. Thông qua các kênh tiếp xúc khác nhau, Nga đã quay lại được khu vực này, ví dụ thông qua các tiếp xúc thường xuyên với Israel, với Ả Rập Xê Út vốn cách nay không lâu là khách hàng mua vũ khí, thiết bị quân sư, rồi thông qua Iran… Như vậy, Nga muốn có thể nói chuyện với tất cả mọi người, nhưng điều này không có nghĩa là Nga có thể thúc đẩy ký kết được các hiệp định hòa bình. Thực ra, có ba yếu tố thúc đẩy Nga chú ý tới Libya. Trước tiên, Libya là một nước có trữ lượng lớn về dầu khí. Đó là một yếu tố trong phương trình và Nga ý thức được tầm quan trọng của thách thức này. Nhưng đó không phải là thách thức duy nhất. Trong quá khứ, Nga và Libya đã có quan hệ trong lĩnh vực mua bán vũ khí, sản phẩm nông nghiệp. Libya không cách xa Nga lắm và trên góc độ này, đối với Nga, đây là một thị trường hợp lý. Nga đóng vai trò trung gian giữa các phe phái, cho dù ở Matxcơva, các phe phái ở Libya không được ký thỏa thuận hưu chiến. Việc các bên tới Matxcơva để đàm phán thông qua trung gian Nga đã là một động thái có ý nghĩa đáng kể. Chúng ta cũng có thể nêu thêm yếu tố thứ tư. Việc hiện diện mạnh mẽ tại Libya là một phương tiện để Nga nói chuyện với châu Âu. Đồng thời, Nga cũng có thể nói với các bên ở Libya theo kiểu : các vị thấy không, trong số những nước láng giềng kề cận Libya, chính liên minh Pháp-Anh vào năm 2011 đã lật đổ Kadhafi, nhưng liên minh này không đủ khả năng tái lập một trật tự ổn định. Còn người Nga chúng tôi thì đang cố gắng làm việc này. Đó là điều mà Matxcơva tìm cách làm ở Libya. » Ngày 19/01/2020, hội nghị thượng đỉnh quốc tế về Libya, dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc, họp tại Berlin, nước Đức. Các cường quốc, trong đó có Nga, tham dự hội nghị cam kết tôn trọng lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hiệp Quốc đối với Libya và không can thiệp vào công việc nội bộ của nước này, thúc đẩy một giải pháp chính trị…Vì sao tổng thống Nga Vladimir Putin lại có thể gật đầu đồng ý cam kết như vậy ? Theo ông Thornike Gordadze, giảng viên Học viện Khoa học chính trị Paris, cựu bộ trưởng Gruzia, phụ trách các vấn đề châu Âu, đó là vì chính sách đối ngoại của Nga rất uyển chuyển, mang tính thực dụng, không hề bị ràng buộc theo hệ tư tưởng và phương pháp hành động. Tại Syria, nơi vẫn tồn tại một chính quyền bất chấp cuộc nội chiến kéo dài, Nga đánh cược vào tổng thống Bachar al Assad. Theo thỏa thuận hợp tác quân sự song phương, Nga trực tiếp can thiệp vũ trang vào Syria, kể từ tháng 09/2015 và đã cứu được chính quyền Bachar al Assad, đồng thời duy trì được quyền lợi của Nga tại nước này. Tình hình ở Libya phức tạp hơn. Điện Kremlin thực hiện một chiến lược « nước đôi », mập mờ, chờ đợi xem phe nào « chào hàng » tốt nhất. Theo nhiều nguồn tin từ Matxcơva, được tuần báo Le Courrier International trích dẫn, thống chế Haftar, trong năm 2018, đã hứa hẹn dành cho Nga nhiều quyền lợi tại Libya, đặc biệt là dầu lửa. Thế nhưng, chỉ đến tháng 02/2019, sau khi lực lượng của Haftar kiểm soát được El-Charara và Al Fil, thì Matxcơva tin rằng phe này sẽ nắm được văn phòng đại diện của Công ty dầu lửa quốc gia Libya (NOC), và chuyển hoạt động của NOC về Banghazi hoặc thay thế được chủ tịch công ty bằng một người của phe này. Và Nga có thể hưởng lợi về lâu dài nếu đứng về phe Haftar. Tuy vậy, Matxcơva không hào hứng ủng hộ chiến dịch tấn công Tripoli mà thống chế Haftar phát động từ tháng 04/2019. Do nhận thấy có nhiều cường quốc bên ngoài dính líu vào cuộc tấn công Tripoli, trong đó có Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ, Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, điện Kremlin quyết định không tham gia vì cho rằng đây chỉ là một « trò chơi có tổng bằng không ». Trong bối cảnh đó, giải pháp tốt nhất đối với Nga là dùng lính đánh thuê, hỗ trợ Haftar và đồng thời đóng vai trò « nhà cung cấp » giải pháp an ninh cho Libya. Chuyên gia Parmentier giải thích : « Theo điện Kremlin, nước Nga có ít vùng đặc thù trên thế giới để có thể dựa vào đó mà khẳng định vị trí trên bàn cờ quốc tế. Do vậy, cần phải tập trung vào một trong những nhiệm vụ trong đối ngoại, đó là trở thành tác nhân cung cấp các giải pháp bảo đảm an ninh, theo kiểu « chìa khóa trao tay » cho các khách hàng là những quốc gia dân chủ hoặc phi dân chủ và thường là các khách hàng phi dân chủ. Đó là những giải pháp giúp bảo đảm chủ quyền quốc gia, ổn định và an ninh. Nga đề xuất các giải pháp bảo đảm an ninh, đi kèm với những thỏa thuận hợp tác quân sự, cho các nước ở Trung Đông hay châu Phi. Và cái tốt nhất mà Nga đề xuất là thông qua lực lượng lính đánh thuê. Do vậy, Wagner gần như là một trong những công cụ thực hiện chính sách đối ngoại đó. Có nghĩa là một phương tiện để thực hiện vai trò như nhân viên an ninh. Lính đánh thuê có vai trò như lá bài, như một yếu tố trong chính sách đối ngoại của Nga. Tôi không biết rõ có bao nhiêu lính đánh thuê Nga hiện diện tại Libya. Tuy nhiên, cũng không cần một số lượng quá lớn. Tất cả phụ thuộc vào vai trò của lính đánh thuê. Đôi khi, lực lượng này còn làm nhiệm vụ cố vấn quân sự. Số lượng không nhất thiết tương ứng với chất lượng hỗ trợ quân sự. » Bị suy yếu và cô lập do các trừng phạt của Hoa Kỳ và Liên Hiệp Châu Âu sau vụ can thiệp vào cuộc xung đột ở Ukraina và sáp nhập Crimée, Nga quay sang Trung Đông để phát triển các quan hệ đối tác chiến lược mới và mở rộng ảnh hưởng. Theo nhận định của chuyên gia Julien Nocetti, thuộc Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp (IFRI), kể từ khi can thiệp quân sự vào Syria, Nga thực hiện chính sách ngoại giao « cơ hội » và trở thành « nhà ngoại giao chủ chốt » trong khu vực. Không thể thay thế Hoa Kỳ trong vai trò tác nhân bảo đảm an ninh chủ yếu, vì không có đủ phương tiện quân sự như Mỹ, Nga đề xuất một dạng giải pháp thay thế được coi là khả tín và khả thi. Đấy chính là điều mà Nga tìm kiếm và giải pháp này có thể có sức thuyết phục đối với một số nước trong vùng. Về phần mình, chuyên gia Parmentier nhận định : « Trong mọi trường hợp, Nga đã thành công trong việc tạo được vị thế, có được một chỗ đứng đặc biệt tại Trung Đông. Về mặt lịch sử, Nga đã tự khẳng định là cường quốc bảo vệ những tín đồ Thiên Chúa Giáo phương Đông, điểm thứ hai là Nga có thể nói chuyện được với cả hai hệ phái đạo Hồi Shia và Sunni và đây là điểm đặc trưng trong chính sách đối ngoại của Nga so với chính sách đối ngoại của các nước khác. Điểm thứ ba là trong thời kỳ hậu « Mùa Xuân Ả Rập », Nga có thể đưa ra các giải pháp ngoại giao cho các cuộc nội chiến. Tuy nhiên, về điểm này, Nga không đạt được mục tiêu của mình, không thành công trong tiến trình đàm phán hậu nội chiến ở Syria. Và cho đến nay, Nga cũng chưa thành công trong hồ sơ Libya. Tóm lại, việc tranh giành, lấy được ảnh hưởng của các cường quốc khác ở Trung Đông cũng chưa đủ để lấp được chỗ trống mà sự suy yếu tương đối của Mỹ trong khu vực này gây ra ».

178 tập