Thể thức bầu cử Hạ Viện Pháp

9:03
 
Chia sẻ
 

Manage episode 330581503 series 130291
Thông tin tác giả France Médias Monde and RFI Tiếng Việt được phát hiện bởi Player FM và cộng đồng của chúng tôi - bản quyền thuộc sở hữu của nhà sản xuất (publisher), không thuộc về Player FM, và audio được phát trực tiếp từ máy chủ của họ. Bạn chỉ cần nhấn nút Theo dõi (Subscribe) để nhận thông tin cập nhật từ Player FM, hoặc dán URL feed vào các ứng dụng podcast khác.
Sau kỳ bầu cử tổng thống Pháp với kết quả là tổng thống mãn nhiệm Emmanuel Macron tái đắc cử, khoảng 48 triệu cử tri Pháp lại được kêu gọi đi bầu cử Hạ Viện, năm nay được xem là « vòng 3 bầu cử tổng thống Pháp » : các đảng phái chính trị lập liên minh cho kỳ bầu cử lập pháp nhằm tìm kiếm thắng lợi với hy vọng chiếm được đa số ở Hạ Viện để có thể kiềm chế quyền lực của tổng thống. Kể từ năm 2002 dưới thời tổng thống Jacques Chirac, nhiệm kỳ tổng thống được rút ngắn từ 7 năm xuống còn 5 năm, bầu cử lập pháp diễn ra sau bầu cử tổng thống vài tuần, và đảng của tổng thống luôn chiếm đa số phiếu ở Hạ Viện. Trong kỳ bầu cử lập pháp gần đây nhất, hồi năm 2017, đảng của tổng thống Macron có được 344/577 ghế tại Hạ Viện. Thường thì bầu cử lập pháp tại Pháp ít được quan tâm hơn bầu cử tổng thống. Hồi năm 2017, tỉ lệ cử tri vắng mặt lên tới hơn 57%, mức cao kỷ lục ở nền Đệ ngũ Cộng hòa. Thế nhưng lần này, do bối cảnh chính trị, các đảng phái muốn lập liên mình để tổng thống Macron không có được đa số ở Hạ Viện, qua đó « trói tay » tổng thống, kỳ bầu cử lập pháp thu hút sự chú ý của dư luận hơn. Mỗi lá phiếu đều được xem là « quý như vàng ». Hai vòng bỏ phiếu Bầu cử Hạ Viện Pháp chính chức diễn ra vào ngày 12/06/2022 (vòng 1) và vòng 2 dự kiến vào ngày 19/06/2022. Tuy nhiên, các công dân Pháp sinh sống tại nước ngoài đã có thể đi bỏ phiếu từ ngày 27/05 đến ngày thứ Tư 01/06. Có tổng cộng 11 đơn vị bầu cử cho người Pháp ở nước ngoài. Cũng như bầu cử tổng thống, bầu cử lập pháp tại Pháp được tổ chức theo phương thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp, và cứ 5 năm 1 lần, nhưng đương nhiên cũng có nét khác biệt. Trả lời RFI Tiếng Việt ngày 25/05/2022, ông Jean-Jacques Ladet, dân biểu cấp tỉnh, tỉnh Loire, giải thích về phương thức bầu cử lập pháp : « Tới đây, chúng ta sẽ bầu ra 577 dân biểu Hạ Viện và những dân biểu này sẽ được bầu theo phương thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp, và tất nhiên là do cử tri Pháp bầu lên. Để bầu dân biểu Hạ Viện, cũng như đối với mọi cuộc bầu cử khác, cử tri phải ở độ tuổi từ 18 trở lên và phải có tên trong danh sách đi bầu cử. Người ta vẫn nói rằng thể thức bầu dân biểu Hạ Viện là một thể thức bầu qua lá phiếu đơn danh đa số qua 2 vòng. Một ứng viên có thể đắc cử dân biểu Hạ Viện ngay từ vòng một nếu họ đạt được đa số tuyệt đối số phiếu bầu, chẳng hạn nếu thu được 2.000 phiếu bầu trên tổng số 4.000 phiếu ở đơn vị bầu cử, thì ứng viên đó đắc cử dân biểu Hạ Viện nhưng với điều kiện là số phiếu đạt được phải chiếm ít nhất 25% số cử tri đã đăng ký đi bầu cử, tức là nếu không có được phiếu của 25% số cử tri đã đăng ký đi bầu thì dù có thu được đa số phiếu tuyệt đối, ứng viên đó cũng không đắc cử dân biểu ngay từ vòng 1 mà phải đợi kết quả vòng 2. Quy định này là nhằm tránh các cuộc bầu cử mà tỉ lệ cử tri vắng mặt quá cao, khiến kỳ bầu cử Hạ Viện mất đi ý nghĩa. Nếu không có ứng viên nào đắc cử ngay từ vòng 1 thì sẽ phải tổ chức bầu cử vòng 2 ở đơn vị bầu cử đó. Và ở vòng 2, theo đa số tương đối, thì trong các ứng viên, người nào có nhiều phiếu bầu nhất đương nhiên là đắc cử dân biểu. Nhiệm kỳ của dân biểu là 5 năm ». Đắc cử ngay từ vòng 1 là rất hiếm, nhất là trong những kỳ gần đây.Việc này phụ thuộc vào tỉ lệ cử tri đi bầu, tỉ lệ cử tri vắng mặt càng cao thì khả năng có ứng viên đắc ửng ngay từ vòng 1 càng thấp. Trong kỳ bầu cử lập pháp hồi năm 2017, chỉ có 4 ứng viên đắc cử dân biểu Hạ Viện ngay từ vòng 1, con số này là 36 đối với bầu cử lập pháp năm 2012. Trở lại với thể thức bầu cử, lọt vào vòng 2 là 2 ứng viên thu được nhiều phiếu bầu nhất và những ai có được số phiếu của trên 12,5% tổng số cử tri đăng ký đi bầu. Điều này cũng có nghĩa là tỉ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu càng thấp thì càng ít ứng viên được lọt vào vòng 2. Thường ở các khu vực bầu cử, lọt vào vòng 2 sẽ có 2-3 ứng viên, trường hợp số ứng viên lọt vào vòng 2 là 4 người cũng có, nhưng ít gặp hơn. Đến vòng 2, ứng viên nào được nhiều phiếu nhất sẽ đắc cử dân biểu. Nếu số phiếu bằng nhau thì ai cao tuổi hơn sẽ đắc cử. Đại diện toàn quốc nhưng được bầu ở cấp địa phương Các cử tri chỉ được bầu cử theo khu vực sinh sống, nhưng các ứng viên thì được tự do chọn địa phương ra tranh cử dựa theo ưu thế của họ ở các vùng miền, chứ không chịu sự ràng buộc về địa lý. Chẳng hạn, bà Marine Le Pen, đối thủ của ông Macron trong 2 kỳ bầu cử tổng thống liên tiếp, đã chọn ra tranh cử dân biểu Hạ Viện ở tỉnh Pas-de-Calais, nơi bà giành được ghế dân biểu hồi năm 2017 và có được nhiều phiếu ủng hộ của cử tri trong kỳ bầu cử tổng thống Pháp 2022. Các dân biểu Hạ Viện được xem là đại diện cho toàn quốc, nhưng được bầu ở cấp địa phương. Dân biểu tỉnh Loire giải thích thêm về đơn vị bầu cử : « Có 577 đơn vị bầu cử, và tại mỗi đơn vị bầu cử có 1 dân biểu được bầu. Vì vậy, số dân biểu được bầu cũng bằng số đơn vị bầu cử. Thường thì mỗi tỉnh có nhiều đơn vị bầu cử nhưng không có đơn vị bầu cử nào nằm ở phạm vi hai tỉnh khác nhau. Số đơn vị bầu cử ở mỗi tỉnh căn cứ vào quy mô dân số của tỉnh đó. Mỗi đơn vị bầu cử gồm nhiều khu vực. Cũng không thể tách một khu vực địa lý có dưới 40.000 dân thành 2 đơn vị bầu cử khác nhau. Tôi lấy ví dụ ở tỉnh Loire, nơi tôi sinh sống. Tỉnh Loire được chia thành 6 đơn vị bầu cử, dân số ở các đơn vị bầu cử khá cân đối, từ khoảng 95.000 đến 140.000 người. Với khoảng 142.000 cư dân, đơn vị bầu cử của tôi là đơn vị số 5 của tỉnh Loire ». Bầu cử chủ tịch Hạ Viện Có những tỉnh vắng dân cư thì chỉ có 1 đơn vị bầu cử (tỉnh Lozère), đông nhất là tỉnh Nord với 21 đơn vị bầu cử, tỉnh Bouches-du-Rhône - 16, Paris cũng được chia thành 18 đơn vị bầu cử. Vậy còn chủ tịch Hạ Viện sẽ được bầu chọn theo cách nào ? Dân biểu Ladet cho biết tiếp : « Công việc đầu tiên mà Hạ Viện làm là chỉ định chủ tịch Hạ Viện cho phiên họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới. Phiên họp đầu tiên của Hạ Viện sẽ do dân biểu lớn tuổi nhất chủ tọa, dân biểu này chủ trì cuộc bầu cử chủ tịch Hạ Viện với phương thức bầu theo đa số tuyệt đối, nhưng nếu có vòng 3 thì vòng 3 sẽ là theo đa số tương đối. Có nghĩa là ở vòng 1, ứng viên thu được 50% trở lên số phiếu của 577 dân biểu, tức là có được 289 phiếu trở lên thì trúng cử chủ tịch Hạ Viện ngay từ vòng 1, nếu không thì phải có vòng thứ 2 và nều vòng 2 vẫn không dân biểu nào có đa số phiếu tuyệt đối thì phải bầu tiếp vòng 3. Trong vòng 3, ứng viên nào có nhiều phiếu nhất thì là trở thành chủ tịch Hạ Viện. » Nhiệm kỳ của dân biểu là 5 năm, nhưng trong trường hợp có dân biểu ốm đau, không thể tiếp tục hoạt động, hoặc qua đời, hoặc bị một thẩm phán cách chức, hoặc từ chức để đảm nhiệm chức vụ mới do không được phép kiêm nhiệm, thì Hạ Viện sẽ có « bầu cử bán phần ». Tuy nhiên, nếu rơi vào 12 tháng cuối của nhiệm kỳ Hạ Viện thì bầu cử bán phần không được tổ chức.Kỳ bầu cử bán phần gần đây nhất là vào cuối tháng 05, đầu tháng 06/2021 tại 3 đơn vị bầu cử để bầu 3 dân biểu mới. Tranh luận về thể thức bầu Hạ Viện Hệ thống bầu cử Hạ Viện như hiện nay là sản phẩm do Hiến Pháp 1958 quy định, nhằm bảo đảm tính ổn định chính trị của nền Đệ Ngũ Cộng Hòa. Tuy nhiên, hiện nay thể thức bầu cử qua lá phiếu đơn danh đa số theo 2 vòng bị chỉ trích là tạo điều kiện cho các đảng lớn chiếm nhiều ghế ở Hạ Viện mà không phản ánh đúng ý nguyện của cử tri toàn quốc. Chẳng hạn trong kỳ bầu cử lập pháp hồi năm 2017, theo Huffington Post, đảng Cộng Hòa Tiến Bước của tổng thống Macron liên minh với đảng Modem và thu được tổng cộng 49% phiếu bầu ở vòng 2 trong toàn quốc, nhưng cuối cùng có được 350 dân biểu (60% số ghế Hạ Viện). Trái lại, đảng cánh hữu Tập Hợp Dân Tộc của bà Le Pen dù thu được 8,75% số phiếu ở vòng 2 nhưng lại chỉ được 8 ghế Hạ Viện (1,4%). Nhiều chính trị gia, kể cả tổng thống tái đắc cử Macron, chính trị gia đối lập Marine Le Pen, Mélenchon … đều ủng hộ cải cách bầu cử Hạ Viện theo phương thức đại diện tỉ lệ, vốn đã được thực hiện ở một mức độ nào đó tại kỳ bầu cử dân biểu địa phương, bầu cử Thượng Viện. Mỗi đảng sẽ đề xuất một danh sách ứng viên, chứ không phải chỉ một ứng viên duy nhất ở mỗi đơn vị bầu cử, và số ghế Hạ Viện dành cho mỗi đảng tương ứng với tỉ lệ phiếu bầu mà đảng đó có được ở vòng 2. Thể thức bầu cử này được xem là phản ánh trung thực hơn sự đa dạng các luồng tư tưởng chính trị. Tuy nhiên, luật gia Jean-Philippe Derosier, chuyên về luật hiến pháp và là giáo sư công luật đại học Lille, được Les Echos trích dẫn, cho rằng chính sự đa dạng đó lại khiến các đảng phái khó có được đa số ở Hạ Viện, gây khó cho hoạt động của chính phủ. Dù đã nhiều lần được đề xuất và ở những mức độ khác nhau (đại diện tỉ lệ toàn phần hay bán phần), nhưng thể thức bầu cử lập pháp theo nguyên tắc đại diện tỉ lệ cho đến nay mới chỉ được thực hiện một lần duy nhất hồi năm 1986. Liên minh cánh hữu khi đó chiếm được đa số tuyệt đối với tỉ lệ sát sao, nhưng kèm theo đó là một « cơn chấn động » chính trị : có đến tận 35 đảng viên cực hữu trúng cử dân biểu Hạ Viện. Nước Pháp có lẽ không muốn điều đó lặp lại.

445 tập