Tạp chí xã hội - Điều tra Covid: Bắc Kinh hé mở hợp tác, trước khi đoàn quốc tế tới Vũ Hán ?

9:39
 
Chia sẻ
 

Manage episode 282752119 series 1455070
Thông tin tác giả France Médias Monde and RFI Tiếng Việt được phát hiện bởi Player FM và cộng đồng của chúng tôi - bản quyền thuộc sở hữu của nhà sản xuất (publisher), không thuộc về Player FM, và audio được phát trực tiếp từ máy chủ của họ. Bạn chỉ cần nhấn nút Theo dõi (Subscribe) để nhận thông tin cập nhật từ Player FM, hoặc dán URL feed vào các ứng dụng podcast khác.
Đúng một năm sau ca tử vong chính thức đầu tiên do Covid-19, phái đoàn quốc tế mới được phép đến Trung Quốc ngày 14/01/2021, để chuẩn bị điều tra tại Vũ Hán. Theo nhiều nhà quan sát, Bắc Kinh sợ đối diện với trách nhiệm để dịch lan khắp toàn cầu - khiến ít nhất 2 triệu người chết, 100 triệu ca dương tính - đã rất dè chừng, tìm cách trì hoãn, giới hạn điều tra. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực quốc tế gia tăng, Trung Quốc dường như đã hé mở hợp tác. Mùa hè năm ngoái, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quyết định mở cuộc điều tra độc lập về nguồn gốc đại địch Covid-19 tại Trung Quốc, theo đề xuất của Úc. Tuy nhiên, sau hơn nửa năm đàm phán khó khăn, phái đoàn điều tra rốt cuộc mới đến được Trung Quốc. Hàng loạt thông tin cho thấy cuộc điều tra sẽ không dễ dàng. Sợ trách nhiệm, Bắc Kinh trì hoãn điều tra quốc tế Trước hết thời gian cho chuyến điều tra tại Vũ Hán là quá ngắn. Thời gian 5 hay 6 tuần dự kiến trên thực tế chỉ còn từ 3 đến 4 tuần, do việc phái đoàn buộc phải cách ly 2 tuần, khi tới Trung Quốc, cho dù tất cả đều đã được xét nghiệm âm tính với Covid-19. Các nhà khoa học của Liên Hiệp Quốc cũng phải chấp nhận là, trong nhiều lĩnh vực, họ phải dựa vào thông tin về diễn biến dịch bệnh, do phía Trung Quốc tiến hành, mà không được phép trực tiếp thực hiện các điều tra từ gốc. Về hiện trường tại chỗ, theo nhiều chuyên gia, chính quyền Trung Quốc đã có đủ thời gian để tẩy sạch các dấu vết. Theo France Culture, nhà sử học François Godement, chuyên gia về chế độ cộng sản Trung Quốc, nhấn mạnh chính quyền Bắc Kinh trong những tháng gần đây đang hướng đến mục tiêu làm đảo ngược nhận thức chung về diễn biến của đại dịch Covid-19, với Vũ Hán là tâm dịch đầu tiên của thế giới, trước khi dịch bệnh bùng lên tại châu Âu, Hoa Kỳ… Sử gia François Godement khẳng định giờ đây Bắc Kinh muốn chứng minh ngược lại Trung Quốc là nạn nhân đầu tiên của đại dịch, virus đến từ nơi khác, và không có lý do gì cho thấy nguồn gốc của dịch bệnh là tại Trung Quốc. Với một quan điểm chính thức như vậy, về mặt lôgic, chính quyền Trung Quốc sẽ tìm mọi cách để ngăn chặn hoạt động khảo sát của phái đoàn quốc tế tại Vũ Hán. Đọc thêm : Điều tra của WHO về virus Covid-19: Thái độ bất hợp tác của Trung Quốc Nhà virus học Etienne Decroly, chuyên về các virus mới xuất hiện, giám đốc nghiên cứu CNRS, phòng thí nghiệm về đại phân tử AFMB - Đại học Aix-Marseille, ghi nhận một hiện tượng đáng lo ngại. Từ nhiều tháng nay, ông và đồng nghiệp không còn truy cập được được nhiều cơ sở dữ liệu của Trung Quốc liên quan đến virus thuộc nhóm corona. Cơ sở dữ liệu về các virus corona tại Trung Quốc là yếu tố rất căn bản, giúp cho việc dựng lại « phả hệ » virus, khả năng kết hợp - biến đổi của virus, cho phép vạch ra các giả thiết trong cuộc truy tìm nguồn gốc siêu vi Sars-CoV-2, gây bệnh Covid-19. Cùng với việc khống chế cơ sở dữ liệu, các xuất bản liên quan đến nguồn gốc của Sars-CoV-2 của giới khoa học Trung Quốc cũng bị kiểm soát chặt chẽ, theo sử gia François Godement. Ngay sau khi đại dịch bùng phát, tháng 2/2020, « mọi nghiên cứu về nguồn gốc đại dịch phải được cho phép từ chính quyền ở cấp cao nhất, trước khi được phép công bố ». Bắc Kinh và WHO trên ghế bị cáo Theo nhiều nhà quan sát, trước viễn cảnh thực địa bị tẩy sạch các vết tích, dữ liệu khoa học bị ngăn chặn, công bố khoa học bị kiểm duyệt, cơ may tìm ra nguồn gốc của đại dịch Vũ Hán coi như bằng không. Cùng với việc Bắc Kinh bị nghi ngờ tìm mọi cách che giấu nguồn gốc dịch bệnh, bản thân Tổ chức Y tế Thế giới cũng bị lên án là đồng lõa với chính quyền Trung Quốc, như từ đầu đại dịch đến nay. Nhà chính trị học Pháp François Heisbourg, Quỹ Nghiên cứu Chiến lược (FRS), sợ rằng kết quả của cuộc điều tra của các chuyên gia Liên Hiệp Quốc sẽ chỉ là một bản báo cáo « đầy ấn tượng », với những gì mà Bắc Kinh cho phép công bố, nhưng sẽ không cho thấy điều gì mới mẻ. Trên thực tế, cuộc điều tra về nguồn gốc virus Covid tại Vũ Hán do WHO tiến hành sẽ bị soi chiếu từ mọi phía. Từ phía chính quyền Trung Quốc, cũng như từ phía giới khoa học độc lập quốc tế. Một bản báo cáo mang tính phụ họa cho Bắc Kinh chắc chắn sẽ bị lật tẩy, có thể bởi ngay chính một số thành viên của phái đoàn khoa học của WHO. Như vậy, uy tín của WHO, vốn đã bị lung lay nhiều từ khi đại dịch bùng lên từ Vũ Hán, có nguy cơ xuống thấp hơn nữa. Hôm 19/01, ít ngày sau khi phái đoàn khoa học đến Trung Quốc, một nhóm chuyên gia khoa học độc lập quốc tế – do cựu thủ tướng New Zealand là đồng chủ tịch – ra một báo cáo lên án Bắc Kinh và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã không phản ứng kịp thời khi đại dịch vừa xuất hiện tại Vũ Hán. Báo cáo cũng kêu gọi cải tổ Tổ chức Y tế Thế giới. Báo cáo Trung Quốc: Chồn nuôi lấy lông - đối tượng tình nghi số 1 Trì hoãn và tìm mọi cách giới hạn điều tra về nguồn gốc đại dịch, phủ nhận Trung Quốc là xuất xứ của dịch bệnh, tuy nhiên, Bắc Kinh không thể phủ nhận Vũ Hán đã trở thành tâm dịch đầu tiên của thế giới vào tháng Giêng và tháng Hai 2020. Và kể từ đó đại dịch bùng phát lần lượt tại nhiều nơi trên khắp thế giới. Chính quyền Trung Quốc cũng khó lòng phủ nhận đã bỏ qua, thậm chí bịt miệng những báo động đầu tiên về đại dịch ở Vũ Hán. Theo một số liệu của cơ quan y tế Trung Quốc công bố hồi tháng trước 12/2020, số người nhiễm Covid tại Vũ Hán có thể cao gấp 10 lần con số chính thức (tương đương khoảng 500 người). Đầu tháng Giêng này, trước khi phái đoàn WHO đến Trung Quốc, truyền thông Pháp đặc biệt chú ý đến một báo cáo khoa học liên quan đến nguy cơ chăn nuôi thú lấy lông. Bài viết của nhiều nhà khoa học nổi tiếng của Trung Quốc – trong đó có bà Thạch Chính Lệ (Shi Zhengli), chuyên gia hàng đầu về virus corona - khẳng định có nhiều yếu tố cho thấy đại dịch Covid-19 xuất phát từ các trang trại nuôi thú lấy lông (*). Báo Pháp Reporterre hoan nghênh nghiên cứu của nhóm khoa học gia Trung Quốc, trong đó có bà Thạch Chính Lệ, khẳng định rõ chồn (mink) có thể là vật chủ trung gian, « nơi ra đời của virus Sars-CoV-2 », mắt xích cho đến nay vẫn còn thiếu, để có thể biết được làm thế nào mà siêu vi này truyền được từ loài dơi ở các hang động xa xôi đến xã hội con người (tham khảo bài Les élevages de visons en Chine à l’origine du Covid-19 ? Les indices s’accumulent / Các trang trại nuôi chồn tại Trung Quốc phải chăng là nguồn gốc Covid-19 ? Ngày càng nhiều chỉ dấu). Loài chồn lấy lông được nuôi nhiều tại tỉnh Sơn Đông là đối tượng hàng đầu. Tỉnh Sơn Đông, khu vực tập trung các trang trại nuôi chồn lấy lông, cách thành phố Vũ Hán chỉ khoảng 700 km. Theo báo cáo mới nhất của WHO về nguồn gốc Covid (công bố ngày 05/11/2020), nhiều thú nuôi lấy lông được mua bán tại khu vực chợ động vật sống, thành phố Vũ Hán, nơi tình nghi là xuất phát của đại dịch. Các nhà quan sát ghi nhận một biến động đáng kinh ngạc của số lượng chồn tại Sơn Đông trong năm 2019, sụt giảm 8,5 triệu cá thể so với năm trước 2018 (15 triệu so với 6,5 triệu). Trong lúc chênh lệch tại hai tỉnh láng giềng Hắc Long Giang và Liêu Ninh, về số lượng chồn nâu năm trước và năm sau, là không lớn (3,7 triệu so với 3,1 triệu và 1,3 triệu so với 1,1 triệu). Cũng tại tỉnh Sơn Đông, số lượng hai loài thú nuôi lấy lông khác (cáo và chó gấu mèo) không thay đổi. Các nhà quan sát đặt câu hỏi điều gì đã khiến số lượng chồn sụt giảm kinh hoàng như vậy ? Reporterre đặt câu hỏi với một hiệp hội Trung Quốc chuyên về lĩnh vực này, nhưng đã không nhận được câu trả lời thỏa đáng. Phải chăng một đại dịch đã xảy ra tại các trang trại nuôi chồn tỉnh Sơn Đông năm 2019, trước khi dịch lan đến Vũ Hán (Hồ Bắc) ? Trách nhiệm Bắc Kinh - trách nhiệm quốc tế Việc xuất bản các nghiên cứu khoa học về nguồn gốc đại dịch Covid-19 được kiểm soát chặt tại Trung Quốc. Ấn phẩm khoa học của các nhà nghiên cứu Trung Quốc về nguy cơ từ loài chồn nuôi lấy lông ắt hẳn không ra ngoài nguyên tắc này. Xuất bản nói trên, mà nhiều nhà quan sát cho là quá trễ, phải chăng cho thấy cánh cửa hợp tác giữa Trung Quốc và giới khoa học quốc tế trong việc nghiên cứu về nguy cơ chồn truyền siêu vi Sars-CoV-2 sang người đã để ngỏ ? Mùa thu năm ngoái, tại châu Âu, riêng Đan Mạch đã buộc phải tiêu hủy 17 triệu con chồn để ngăn ngừa virus Sars-CoV-2 biến thể, có nguy cơ làm bùng lên một đại dịch mới. Giả thiết dịch bệnh bùng lên tại Vũ Hán do chồn nuôi lấy lông ở Sơn Đông không hề là chuyện xa vời. Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh là việc hợp tác này sẽ hoàn toàn không phải là một chiều. Có nghĩa là không phải chỉ để nhắm vào các môi trường có nguy cơ là nguồn gốc xuất hiện siêu vi Sars-CoV-2 trên đất Trung Quốc. Việc nguy cơ virus Covid-19 biến thể bùng lên tại châu Âu cách nay ít tháng, với xuất phát điểm là các trại nuôi chồn lấy lông, cho thấy ít nhất là ngành chăn nuôi thú lấy lông tại châu Âu cũng là những trái bom nổ chậm, nơi dịch bệnh có thể bùng phát dễ dàng. Sars-CoV-2 và thiên nhiên hoang dã: Những giả thiết để ngỏ Siêu vi gây đại dịch Covid-19 trỗi dậy như thế nào hiện còn là vấn đề để ngỏ đối với giới khoa học. Có điều chắc chắn là, với mô hình kinh tế thống trị hiện nay - lấy việc tàn phá thiên nhiên, tận diệt thú rừng, khai thác triệt để động vật hoang dã, làm một động lực phát triển -, thì những đại dịch tương tự có nguy cơ sẽ là chuyện thường xuyên trong tương lai. Với đại dịch Covid-19, những vấn đề y tế ngày càng trở nên gắn bó mật thiết hơn với mô hình kinh tế thống trị hiện nay. Trả lời RFI, bác sĩ Đinh Xuân Anh Tuấn, giáo sư Y Khoa Đại học Paris V, nhận định : « Trong vòng 30 năm trở lại, các loại bệnh do virus xuất phát từ những loài thú rừng (zoonose), vốn rất thông thường ở loài thú, nhưng trước đó chưa có khả năng lây lan sang con người, ngày hôm nay ngày càng nhiều. Nói một cách khác, nếu chúng ta cứ phá hủy những hệ sinh thái của các loài thú, thì đến một lúc nào đó, những bệnh như Covid-19 này sẽ ngày càng nhiều, và sẽ ngày càng gây ra những hậu quả…. Mới có một năm, mà các hậu quả, về kinh tế, về cuộc sống, về giáo dục, về xã hội..., không nói về mặt y tế, chúng ta đã biết rồi, lớn đến mức nào ! Làm cách nào để chúng ta bảo vệ môi trường, làm cách nào để chúng ta khiến cho thiên nhiên được tôn trọng, nếu không cái giá phải trả rất là đắt ? ». Đọc thêm : Cội rễ của đại dịch Covid-19: Phá huỷ rừng già, tận diệt thú hoang Liệu cuộc điều tra của phái đoàn khoa học quốc tế tới Vũ Hán có mang lại điều gì đáng kể cho việc truy tầm nguồn gốc của virus Sarc-CoV-2 hay không ? Câu hỏi hiện còn để ngỏ. Nhiều chuyên gia phái đoàn Liên Hiệp Quốc khẳng định không loại trừ giả thiết nào trong việc truy tầm nguồn gốc - bao gồm cả virus tự nhiên thoát khỏi các phòng thí nghiệm tại Vũ Hán, cũng như virus Sars-CoV-2 là do can thiệp biến đổi gien (**). Việc ồn ào đưa ra các kết luận đơn phương cam chắc Trung Quốc là thủ phạm duy nhất, như tổng thống Mỹ Donald Trump từng kiên quyết khẳng định (sau khi đã hết lời ca ngợi chính quyền Tập Cận Bình chống dịch thành công) ắt không tạo thuận lợi cho các hợp tác điều tra khoa học. Nhà báo khoa học Kai Kupferschmidt, trong một bài viết trên Science Mag, hôm trước ngày phái đoàn đến Trung Quốc, bày tỏ hy vọng là tân chính quyền Mỹ của Joe Biden sẽ mềm mại hơn trong các phát biểu, để « tạo bầu không khí thuận lợi hơn » cho các nghiên cứu khoa học. Ghi chú (*) Bài viết được công bố trên tạp chí Science Mag, của tổ chức khoa học Mỹ American Association for the Advancement of Science (AAAS), có trụ sở tại Wahsington. (**) Để đại dịch Covid-19 bùng lên từ Vũ Hán: Mỹ có trách nhiệm gì? RFI, ngày 27/04/2020.

291 tập